Türkiye’de Kadınlar 2025: İstatistiksel portre ve değişim dinamikleri

1. Demografi ve aile planlaması

En dikkat çekici eğilimlerden biri toplam doğurganlık hızındaki keskin düşüştür. 2001 yılında kadın başına 2,38 çocuk iken, 2024 yılına gelindiğinde bu oran 1,48’e düşmüştür.

Temel göstergeler:

• İlk doğumda annenin ortalama yaşı: 2014 yılında 25,5 iken 2024 yılında 27,3’e yükselmiştir.

• Ergen doğurganlığı: önemli ölçüde azalmıştır — 2001 yılında 1.000 kadın başına 49 iken 2024 yılında 10’a düşmüştür.

• Aile planlaması: üreme çağındaki kadınların %60,6’sı modern yöntemlerle kontrasepsiyon ihtiyacını karşılamaktadır.
  
  

2. Sağlık ve uzun ömür

Türkiye’de kadınlar erkeklerden daha uzun yaşamakta, ancak sağlık sorunlarıyla geçen daha fazla yıl yaşamaktadır.

• Beklenen yaşam süresi: kadınlar için 80,7 yıl, erkekler için 75,5 yıldır.

• Sağlıklı yaşam yılları: doğumda kadınlar için 56,3 yıl (erkekler — 58,9 yıl). Bu değer, kadınların 62,8 sağlıklı yıl bekleyebildiği AB’nin 27 ülkesi ortalamasının altındadır.

• Anne sağlığı hizmetleri: 2024 yılında doğum öncesi bakım oranı 99,6%, sağlık kuruluşlarında gerçekleşen doğum oranı ise 99,4% olmuştur. Anne ölüm oranı 100.000 canlı doğumda 11,5’tir (AB’de — 6,0).
  
  

3. Eğitim: İlerleme ve eşitsizlikler

Türkiye okuryazarlığın ortadan kaldırılmasında önemli ilerleme kaydetmiştir, ancak yükseköğretimde cinsiyet farkı devam etmektedir.

• Okuryazarlık: 25 yaş üzeri kadınlarda oran %88,3’tür (erkeklerde — %97,0).

• Ortalama eğitim süresi: 2011 yılında 6,4 yıl iken 2024 yılında 8,3 yıla yükselmiştir.

• Yükseköğretim: kadınların %23,6’sı üniversite diplomasına sahiptir (erkeklerde — %26,8). Dikkat çekici olarak STEM alanlarında mezunların yalnızca %26,9’u kadındır.
  
  

4. İşgücü piyasası ve ekonomik eşitsizlik

İstihdam en sorunlu alanlardan biri olmaya devam etmektedir. Kadınların işgücüne katılım oranı erkeklere kıyasla önemli ölçüde daha düşüktür.

• İstihdam oranı: 2024 yılında kadınlar için yalnızca %35 iken erkekler için %71,1’dir. Karşılaştırma için, AB ortalaması kadınlar için %69,3’tür.

• İşgücüne katılmama nedenleri: kadınların işgücüne katılmamasının temel nedeni ev içi sorumluluklardır (%58,6 kadın bunu belirtmiştir).

• Ücretlerde cinsiyet farkı: en belirgin şekilde yükseköğretim mezunları (%17,4) ve yüksek vasıflı uzmanlar arasında görülmektedir.

• Annelik ve çalışma: 3 yaş altı çocuğu olan kadınların istihdam oranı yalnızca %26,9 iken, aynı durumdaki erkeklerde bu oran %90,9’a ulaşmaktadır.
  
  

5. Karar alma süreçlerine katılım

Kadınlar yavaş yavaş güç yapılarına girmektedir, ancak temsilleri hâlâ sınırlıdır.

• Parlamento: 2025 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kadın milletvekillerinin oranı %19,9’dur (AB ortalaması — %33,6).

• Hükümet: 2025 itibarıyla kabinede 16 erkeğe karşılık yalnızca 1 kadın bakan bulunmaktadır.

• İş dünyası: en büyük 50 şirketin (BIST 50) yönetim kurullarında kadınların oranı %21,5’tir.

• Yargı: burada durum daha dengelidir — kadınlar hâkimlerin %46,6’sını oluştururken savcılar arasında oranları yalnızca %18,1’dir.
  
  

6. Aile, ev içi yaşam ve güvenlik

Türkiye’de ev içi sorumlulukların dağılımı oldukça geleneksel kalmaktadır.

• Ev içi emek: kadınlar günde ortalama 4 saat 35 dakika ev işleri ve aile bakımı için harcarken, erkekler — yalnızca 53 dakika.
  
  

• Şiddet: 2024 raporu, partner şiddetine maruz kalan kadınların %47,7’sinin bunu kimseye anlatmadığını göstermektedir. En yaygın şiddet türleri duygusal (%28,2) ve fiziksel (%12,3) şiddettir.
  
  

• Güvenlik: nüfusun %20,3’ü gece kendi mahallesinde tek başına yürürken kendini güvensiz hissetmektedir.
  
  

7. Spor ve teknoloji

• İnternet: internet kullanımındaki fark azalmaktadır. 2025 yılında kadınların %90,9’u internet kullanmaktadır (2005 yılında yalnızca %11,1).
  
  

• Spor: kadınlar toplam milli sporcuların %37,3’ünü oluşturmakta ve 2025 yılında ülkeye tüm uluslararası madalyaların %46,5’ini kazandırmıştır. Ancak spor federasyonlarının yönetiminde payları son derece düşüktür — yönetim kurulu üyelerinin yalnızca %7,3’ü.
  
  

Makale “Women in Türkiye: A Statistical Overview 2025” resmi yayınına dayanarak hazırlanmıştır.